سوال شرعی
کسی که غسل های متعددی اعم از واجب یا مستحب بر گردن او باشد، آیا یک غسل کفایت از غسل های دیگر میکند؟
جواب:
اگر به نیت همه انها یک غسل بجا آورد، کفایت میکند؛ و اگر در بین انها غسل جنابت باشدو به نیت آن غسل کند، از بقیه غسل ها هم کفایت میکند.
اگر چه احتیاط اینست که همه آنها را نیت کند.(1)
تذکر: در این جا احتیاط گفته شده، احتیاط مستحب می باشد.
1- رساله اجوبت الاستفتائات امام خامنه ای ص32
در چه صورت حکم می شود که رطوبت خارج شده از مرد حکم منی را دارد؟
جواب:
اگر سه شرط زیر را با هم داشته باشد:
_ همراه با شهوت
_ جستن
_ سست شدن بدن(1)
توضیح:
گاهی بعضی ها یک یا دو شرط از موارد فوق را دارند، در این صورت نمیتوان حکم به واجب شدن غسل جنابت داد، مگر از راه های دیگر یقین به خروج منی پیدا کند؛ باید یقین حاصل شود نه از روی وسواس و شک به رطوبت خارج شده، حکم به منی کند.
رساله اجوبت الاستفتائات امام خامنه ای ص33
سوال شرعی
احکام غسل
آیا شخص جنب می توانددر صورت تنگی وقت با تیمم و نجاست بدن و لباس نماز بخواند یا اینکه باید بعداز تطهیر و غسل
نماز را قضا نماید؟
پاسخ
اگر وقت به مقداری نیست که بدن و لباسش را تطهیر کند و یا لباس خود را عوض کندو به علت سردی هوا و مانند آن نمیتواند نماز خود را برهنه هم بخواند، باید نماز را با تیمم بدل از غسل جنابت با همان لباس نجس بخواند.این نماز مجزی است و قضای آن بر او واجب نیست.(1)
توضیح:
در ابتدا انسان باید نمازهایش را با طهارت بوسیله آب بجا آورد، حال اگر شرایط اضطراری مانندآنچه که در سوال فوق الذکر پیش امد، در این صورت می تواند با تیمم بدل از غسل جنابت نماز بخواند، البته گروهی از فقها براین عقیده اند که علاوه برتیمم باید با کمترین اثر نجاست در لباس وبدن نماز را بجا آورد
مثلا اگه نجاست به پیراهن یا شلوار یا لباس زیرش اصابت نموده، آن را از تن در آورد، وسپس نمازش را بخواند.
رساله اجوبت الاستفتائات امام خامنه ای، ص32
احکام غسل
سوالات شرعی
آیا شخص جنب می توانددر صورت تنگی وقت با تیمم و نجاست بدن و لباس نماز بخواند یا اینکه باید بعداز تطهیر و غسل
نماز را قضا نماید؟
پاسخ
اگر وقت به مقداری نیست که بدن و لباسش را تطهیر کند و یا لباس خود را عوض کندو به علت سردی هوا و مانند آن نمیتواند نماز خود را برهنه هم بخواند، باید نماز را با تیمم بدل از غسل جنابت با همان لباس نجس بخواند.این نماز مجزی است و قضای آن بر او واجب نیست.(1)
توضیح:
در ابتدا انسان باید نمازهایش را با طهارت بوسیله آب بجا آورد، حال اگر شرایط اضطراری مانندآنچه که در سوال فوق الذکر پیش امد، در این صورت می تواند با تیمم بدل از غسل جنابت نماز بخواند، البته گروهی از فقها براین عقیده اند که علاوه برتیمم باید با کمترین اثر نجاست در لباس وبدن نماز را بجا آورد
مثلا اگه نجاست به پیراهن یا شلوار یا لباس زیرش اصابت نموده، آن را از تن در آورد، وسپس نمازش را بخواند.
رساله اجوبت الاستفتائات امام خامنه ای ص 32
ارزیابی احادیث طبی
همچنان که خیلی از احادیث در بابهای مختلف دینی مورد جعل و تحریف قرار گرفت، بدون شک، دشمنان اسلام و ائمه اطهار(ع) ازانحراف وتوطئه در احادیث طبی غفلت نورزیده اند، لذا باید در این زمینه ارزیابی هایی انجام گیرد تا در بهره برداری از احادیث طبی دچار انحرافات وبدعت ها، نشویم.
در این زمینه، تذکرات و نکاتی از محدث بزرگ شیعه، مرحوم شیخ صدوق( ره) را یادآور میشویم. ایشان درکتاب " الاعتقادات"
می فرمایند:
عقیده ما در مورد اخبار و احادیثی که در باره طب رسیده، آنست که این احادیث، بر چندگونه است:
_ برخی از آنها با نظر به آب و هوای مکه و مدینه گفته شده اند،و به کار بستن آنها در دیگر شرایط آب و هوایی درست نیست.
_ در برخی از آنها معصوم(ع) بر پایه آنچه از حال و طبع سوال کننده می دانسته، پاسخ داده و از همان موضع فراتر نرفته است؛ چه اینکه امام بیشتر از آن شخص به طبع وی اگاهی داشته است.
_ برخی از آنها را مخالفان با هدف زشت نمایاندن چهره مذهب در نگاه مردم در میان احادیث گنجانده اند.
_ دربرخی از انها سهوی از راوی حدیث، سر زده است.
_ در برخی از آنها بخشی از حدیث حفظ شده ، و بخش دیگری از ان فراموش شده است.
_ اما آنچه که درباره عسل روایت شده که درمان هر دردی است، روایتی است صحیح، ومعنایش اینست که عسل، شفای هر بیماری است که از برودت طبع برخیزد.
آنچه در باره " استنجا " به آب سرد، برای مبتلایان به بواسیر رسیده در موردی است که بواسیر شخص از حرارت طبع، سرچشمه گرفته است.
آنچه هم که درباره بادمجان و درمان گر بودن آن روایت شده، ناظر به هنگام رسیدن خرما و در مورد کسانیست که خرما میخورند، نه ناظر به دیگر اوقات.
در نهایت باید گفت:
آنچه در مورد درمان درست بیماری از امام ع
رسیده، مضمون آیات و سوره های قرآن و یا دعاهایی است که به حکم سندهای قوی و طرق صحیحی که بواسطه آنها به ما رسیده اند، پذیرفته خواهد شد.(1)
1_ الاعتقادات، صدوق، ص 155
تعارض فتوا با حکم :
تفاوت فتوا و وجود مراجع متعدد، مشکل زیادی در جامعه بوجود نمی اورد، همانگونه که در ادوار مختلف تاریخ تشیع، پس از غیبت حضرت ولی عصر(ع) این امر وجود داشته است ولی تشتت و دوگانگی در احکام اجرایی و حکومتی قطعا سبب هرج و مرج واختلاف و دودستگی در جامعه خواهد شد، حال پرسش اینست که در صورت تعارض فتوای مرجع تقلید با حکم حاکم (ولی فقیه) وظیفه مردم چیست؟
به جهت جدا بودن حوزه نفوذ فتوا و حکم ، معمولا بین آنها تعارضی پیش نمی آید و گاهی ممکن است فتوای مرجع تقلید و حکم ولی فقیه خلاف یکدیگر باشد، که در این صورت حکم ولی فقیه مقدم است و مخالفت با آن حرام است؛ مثل آنکه مجتهدی فتوا دهد احتکار در غیر طعام اشکال ندارد ، ولی فقیه حاکم، با توجه به مشکلات اقتصادی جامعه، حکم کند که احتکار هر گونه کالای مورد نیاز جامعه حرام است. در اینجا دستور ولی فقیه اجرا می شود و بر مقلدان آن مرجع نیز تبعیت لازم است.
در فتاوای فقیهان بزرگ آمده است:
" نقض حکم حاکم جامع الشرایط جایز نیست، حتی برای دیگر مجتهدان ، مگر در جایی که اشتباهش روشن باشد."
آمزش فقه،فلاح زاده،ص 18
تفاوت حکم با فتوا:
" فتوا " در اصطلاح فقها، بیان احکام شریعت است بوسیله فقیه؛ مثلا:
-- اگر روزه گرفتن برای بدن ضرر داشته باشد، روزه صحیح نیست
- در صورتی که خریدار در معامله گول خورده باشد، حق فسخ معامله را دارد.
" حکم حاکم" (ولی فقیه) دستور به اجرای یک حکم شرعی و تعیین مصداق و یا موضوع ویا وقت و مکان اجرای حکم شرعی و نیز الزام بر انجام دادن یا ترک کاری به خاطر مصلحت است مانند:
- دستور به اینکه فلان روز اول ماه است.
آمزش فقه ص28
تفاوت احتیاط واجب با احتیاط مستحب:
اگر در بیان حکم شرعی ، ابتدا فتوا داده شدسپس در ادامه از عباراتی مثل:" احتیاط مستحب" ، "احتیاط آنست"، "بهتر است"،...
استفاده شد، میفهمیم که منظور مجتهد احتیاط مستحب می باشد.
اگر در بیان حکم شرعی ، ابتدا فتوا داده نشد ومستقیما از عباراتی مثل:" احتیاط واجب آنست"، "احتیاط در اینست"، " احتیاط آنست"،...
استفاده شد، میفهمیم که منظور مجتهد، احتیاط واجب می باشد.
تذکر:
در احتیاط مستحب، مقلد باید به همان فتوا یا احتیاط عمل کند؛ و نمیتواند در آن مسئله به مجتهد دیگر رجوع کند.
اما در احتیاط واجب ، مقلد می تواند به احتیاط عمل کند یا به فتوای مجتهد دیگری که پس از آن مجتهد، از دیگران اعلم است مراجعه کند.
طب
در مطالب قبلی به این مطلب اشاره کردیم که مبدا علم طب، وحیانی و دینی میتواند باشد اما نمیتوان ادعا کرد که وحی تنها راه رسیدن به این علم باشد؛ علاوه بر این که متکی بر برهان عقلی و یا شرعی نیست ، فقط می توان یکی از راه های رسیدن به این دانش را وحی نامید و یک راه دیگر را تجربه دانست که البته وحی فی نفسه خطا ناپذیر است ولی تجربه متکی به آزمون وخطاست.
اولیاءالله و علم طب
سابقه علم طب دقیقا مشخص نیست ولی آنچه که مسلم است این است که با توجه به شواهد قرآنی و روایی ، رگه هایی از این علم در بین انبیاء رواج داشته و از این علم بهره برده اند.
قرآن در سوره آل عمران آیه 49 ، در بیان بخشی از معجزات حضرت عیسی(ع) میفرماید:
"و ابری الاکمه و الابرص و احیی الموتی باذن الله"
به اذن خدا نابینای مادرزاد و پیسی را بهبود می بخشم.
همانطور که در این آیه صراحتا به سه بیماری طب اشاره شده و درمان آن را حضرت عیسی(ع) باذن الله به خویش نسبت می دهد ؛ چنین برمی آید که علم طب وجود داشته و یک علم حقیقی میباشد.
از روایاتی که از پیامبر و اهل بیت(ع) به ما رسیده به قطع یقین می توان گفت که آنها از علم طب برخوردار و بهره مند بوده اند.
اما نکته ای که مهم است این است که آیا ورود اولیاءالله در مسائل طبی مانند ورود آنان به سایر علوم به صورت موردی و گاه به عنوان کرامت و اعجاز بوده یا خیر؟
سرآغاز و پایان طب :
قبل از این که وارد مباحث طبی شویم، چند سوال مطرح می کنیم وتا جائیکه بتوانیم دنبال جواب می گردیم.
_ آیا علم طب، مبدا الهی و وحیانی دارد و متکی به وحی می باشد یا مبدا انسانی و غیردینی دارد؟
_ آیا انبیاء و اولیای الهی و منادیان دین از این دانش بهره مند بوده اند یا خیر؟
_ حدود و مرز ورود به این علم تا کجاست؟
در مورد مبدا علم طب، اندیشمند و محقق بزرگوار، شیخ مفید(ره) چنین می فرماید:
"طب، (دانشی) است صحیح که آگاهی از آن ، امری ثابت است، راه دسترس به آن نیز وحی می باشد. آگاهان به این دانش، آن را تنها از پامبران بهره گرفته اند..."(1)
شیخ مفید (ره ) وبسیاری از بزرگان دین بر این عقیده اند که شناخت بیماری و درمان آن، مشروط بر آنست که به همه وجود و نهفته ها اگاه باید بود، وکسی به غیر از الله، نمی تواندچنین ادعایی بکند.
سید بن طاووس(ره) نقل کرده است:
خداوند آدم را ازبهشت، فرود اورد و او را از آگاهی به همه چیز، برخوردار ساخت؛ نجوم و پزشکی از جمله چیزهایی بود که خداوند وی را از آنها اگاه کرد.(2)
بنا براین به نظر مذهب تشیع، سرّغاز علم طب، الهی و از آموزه های وحیانی بوده، اما تجربه دانشمندان نیز بدان افزوده شده و تدریجا این دانش، گسترده تر شده ومیشود.
1 _ تصحیح الاعتقاد: ص 144
2 _ ر ک : ص34 ح6
پزشکی از دیدگاه اسلام1
در حوزه علوم بشری، پزشکی سرامد همه دانش هاست؛ چرا که فلسفه سایر علوم، بهره وری انسان از مواهب زندگی است و این هدفف جز در پرتو سلامت جسم و جان، میسر نیست.
امام علی (ع) :
بالعافیت توجد لذت الحیات
زندگی با عافیت (سلامت ) بدست می اید.(غررالحکم : ح 4207)
از این رو امام باقر(ع) می فرماید:
واعلم انه لاعلم کاطلب السلامت، ولا سلامت کسلامت القلب
بدان که نه هیچ دانشی چون جستن سلامت است و نه هیچ سلامتی چون سلامت دل.(ر.ک:ص 33ح4)
در حدیث نبوی نیز به این معنا اشاره شده است:
العلم علمان: علم الادیان و علم الابدان
دانش بر دو گونه است : دانش دین ها و دانش بدن ها.
ان شاء الله از دریچه علم طب مطالب بیشتری عرضه خواهیم کرد.
فردا 27/ رجب/1437 مصادف با بعثت نبی اکرم (ص)، ضمن تبریک، احادیث زیبا و ماندگار ازآن حضرت را نقل می کنیم، امید است چراغ راهمان قرار گیرد..
احادیث طبی:
1- مسواک زدن، سبب پاکی دهان، خوشنودی پروردگار و روشنی چشم میگردد.
2- خلال کردن دهان و دندان بعد ازصرف غذا شخص را محبوب فرشتگان می سازد.
احادیث عمومی:
1- کسی که پرده حیا را انداخت غیبت کردن او اشکال ندارد.
2- کسی که بدون علم و دانش برای مردم فتوا دهد فرشتگان اسمان وزمین او را نفرین می کنند.
3- دل های خویش را به مراقبت عادت دهید و اندیشه بسیار کنید.
4- در همه چیز بیاندیشید ولی در ذات خدا میندیشید.
5- ساعتی اندیشیدن، بهتر از شصت سال عبادت کردن است.
نهج الفصاحه ص 133
سردار شهید حسن باقری
ولادت: 1334 تهران
تحصیلات: دانشجوی ریاضی
تاریخ شهادت: 9 / 11/ 1361 فکه
نحوه شهادت: اصابت گلوله خمپاره
مسئولیت : جانشین نیروی زمینی سپاه
یگان اعزامی: سپاه پاسداران
محل خاکسپاری: تهران-بهشت زهراء
خاطره:
سرباز که بود ، دو ماه صبح ها تا ظهر آب نمیخورد، نماز نخوانده هم نمی خوابید. می خواست یادش نرود که دو ماه پیش یک شب نمازش قضا شده بود.
سوال533: در دوران جوانی نماز های ظهرو عصر من بیشتر ازنماز های دیگر قضا شده،البته پشت سرهم بودن و تعداد وترتیب آنها را نمیدانم. آیا در این مورد باید نماز دوره ای خوانده شود؟ نماز دوره ای چیست؟
جواب:
در نماز قضا مراعات ترتیب واجب نیست و خواندن مقداری که یقین به قضا شدن آن دارید کافی است و دوره ای کردن به معنای تکرار نماز برای احراز ترتیب برشماواجب نیست.
نماز جماعت
سوال551:
امام جماعت در نماز باید چه نیتی بکند؟آیا نیت جماعت باید بکند یا نیت فرادی؟
جواب اگر بخواهد فضیلت نماز جماعت را درک کند ، باید قصد امامت و جماعت کند، واگر بدون قصدامامت نماز، مشغول آن شود، نماز وی و اقتدای دیگران به او اشکال ندارد.
رساله اجوبه الاستفتائات امام خامنه ای
خطبه فدکیه و حجاب
"خطبه حضرت زهراء توحید دارد در سطح توحید نهج البلاغه، یعنی در سطحی؛که دست فلاسفه به آ ن نمیرسد وقتی که در باره ذات حق وصفات حق صحبت می کند، گویی در سطح بزرگترین فیلسوفان جهان است. از بوعلی سینا ساخته نیست که این طور خطابه بخواند.
همین یک خطابه حضرت زهراء (س) کافیست که نشان بدهد زن مسلمان در عین اینکه حریم خودش را بامرد حفظ میکند و خودش را به اصطلاح برای ارائه به مردان درست نمی کند، معلوماتش چقدر بالاست؟ ورود در اجتماع تا چه حد است...."
حماسه حسینی 1 : 126
نماز قضا
سوال 524:شخصی تا سن 17 سالگی بامسئله احتلام و غسل ومانند آن اشنا نبوده و از کسی هم درمورد آن چیزی نشنیده بوده وخودش هم معنای جنابت و وجوب غسل را نمیفهمیده، لذا نماز و روزه این شخص چه میشود؟
جواب: همه نمازهائی را که در حال جنابت خوانده، باید قضا کند، ولی روزه هائی را که در حال جنابت بدون علم به اصل جنابت گرفته،صحیح و مجزی است و قضا ندارد.
سوال 526:شخصی که نمیداند نماز قضا بر ذمه اش هست یا خیر، اگر نماز مستحبی یا نافله بخواند، بر فرض که نماز قضا داشته باشد، آیا به عنوان نماز قضای او محسوب می شود؟
جواب: نوافل ونمازهای مستحب به جای نماز قضا محسوب نمیشوند،و اگر نماز قضا بر عهده او باشد،واجب است که آن را به نیت نماز قضا بخواند.
احکام تقلید
قلمرو احتیاط در احکام دین،در بین فتوای فقها چه اندازه است؟آیا رعایت آرای فقیهان گذشته نیز لازم است؟
جواب:
مراد از احتیاط در موارد آن ، رعایت همه احتمالات فقهی می باشد؛ به طوریکه مکلف مطمئن شود که به وظیفه خود عمل کرده است.
احکام تقلید
سوال1:
آیا تقلید، صرفا یک مسئله عقلی می باشدیا ادله شرعی نیز دارد؟
جواب:
تقلید ادله شرعی داردو عقل نیز حکم میکند که شخص ناآگاه به احکام دین باید به مجتهدجامع الشرایط مراجعه کند.
سوال2:
به نظر شریف شما،حضرت آیت الله خامنه ای،عمل به احتیاط بهتر است یا تقلید؟
جواب:
چون عمل به احتیاط مستلزم شناسایی موارد وچگونگی احتیاط وصرف وقت بیشتر است، بهتر آنست که مکلف در احکام دین از مجتهد جامع الشرایط تقلید کند.